Neurofeedback yada 'Nörolojik geri edinim' biofeedback'in özel bir alt uygulamasıdır. Nörofeedback geçmişi 1960'lara kadar uzansa da günümüze kadar uzanan bilimsel yayınların desteğinde en etkili olduğunu alan dikkat eksikliği ve beynin strese karşı korunmasıdır.
Kaliforniya Üniversitesinden Prof.Dr.Barry Sterman, B2 bombardıman uçağı pilotları iniş simulasyonu yaptığı sırada beyin EEG'leri çekti ve en başarılı pilotların beyin dalgalarını diğer pilotlardan farklı kullandığını tespit etti. Bu sonuçlar beraberinde diğer pilotlarında dikkat yeteneğini artırmak için onların beyin dalgalarını da başarılı pilotların beyin dalgalarını kullandığı şekilde kullanmalarını nasıl sağlayabiliriz sorusunu getirdi ve EEG(Beyin dalgası) biofeedback ya da daha popüler ismiyle Neurofeedback yöntemi ortaya çıktı.
Eğitilmek istenen beyin bölgesine yerleştirilen bir sensör o anki düşünceyle örtüşen beyin dalgalarını algılar. Algılanan beyin dalgaları eğer istenilen düzeyde ise, neurofeedback aletinde bir cisme ya da bir bilgisayar oyunundaki cisme haraket kazandırır. Haraket eden cisim kişiye düşüncesinin istenilen düzeyde olduğunu belirtir ve kişi cismi ilerletmeye devam etmek için etkili olan düşüncesine 30-40 dakika boyunca odaklanmaya çalışır. Bu sayede beyin ve tabiki o bölgedeki hücreler en azından o süre boyunca istenilen şekilde çalışmış olur. Haftada 3-4 kez tekrarlanan bu beyin eğitimleri sonucunda hücreler zamanla yeni çalışma biçimine adapte olurlar ve eğitim dışında da istenilen düzeyde çalışmaya başlarlar. Dünyada başta B2 bombardıman uçağı pilotlarında kullanılan bu performans artırıcı sistem, West point Subay eğitim merkezi, İsveç olimpiyat sporcuları eğitim merkezi gibi üst düzey eğitim merkezlerinde kullanıldığı gibi, BBC,MTV, Coca-Cola company gibi dünyanın önde gelen firma ve kurumları tarafından da kullanılmaktadır.
Rüyasız Uykuda Derin Meditasyon Artmış stressiz Dikkat Stres
(yukarıda) basit anlamda beyin dalgalarının ilişkili olduğu kanıtlanmış durumlar özetlenmiştir. Bununla birlikte bu dalgaların topografisi de önemlidir. Örneğin yapılan bilimsel çalımalar dikkatle ilişkili SMR dalgasının beynin üst bölgesine denk düşen sensorimotor korteks adı verilen bölge ile örtüştüğünü ortaya koymuştur. Dikkat artımı ile yapılan araştırmalar ise alpha dalgalarının beynin önünde az arka tarafında fazla olduğu durumlara dikkat çekmektedir. Bu dalgalar belli hormon salınımlarına eşlik etmektedirler. Örneğin, Teta salınımı sırasında beynin öğrenme ve hafıza yetenekleri için gerekli katekolamin maddelerinin, alfa dalga salınımı sırasında öğrenme, hafıza, mutluluk, rahatlama, anti-agresif ve anti-depresan özellikli serotonin maddesinin ve yüksek beta salınımı sırasında stres ve sıkıntı hormonu olan kortizon sentezlendiği gösterilmiştir.
Tibet'de ve Japonya'daki tapınak rahipleri üzerinde Wisconsin Üniversitesi başta olmak üzere bir çok üniversitenin yapmış olduğu çalışmalar Meditasyon,rahatlama ve konsantrasyon ile ilgili beyin dalgaları ile önemli bulgular saptamıştır. Bu bulguların ve Dikkat eksikliğine yönelik askeri kökenli nörofeedback bilgilerinin biraraya getirilmesi ile rahatlama, beyni koruma ve dikkat arttırmaya yönelik parametrelerde ön plana çıkmıştır.
Günümüzde şehrin ve iş hayatının yaratmış olduğu stres beyin ve iç organları etkilemektedir. Yapılan çalışmalar İstemsiz sinir sisteminin alarm durumu olan stresin iç organların düzenli çalışmasını bozduğunu göstermektedir. Süregelen bu Alarm durumu kolay yakalanan gribal enfeksiyonlardan, çarpıntı ve tansiyon şikayetlerine, adet düzensizliklerinden mide asit salgılanmasına kadar uzanan bir yelpazede sorunların kaynağını oluşturmaktadır.
(Yukarıda) kronik stres altında gelişebilen hastalık ve semptomlar
Kronik stres beynin hardiski sayılan hafıza merkezindeki hücreleri de erittiği yapılan çalışmalarca gösterilmiştir. Bu hücrelerin arasındaki bağlantıların erimesi beraberinde unutkanlık problemlerini de getirmektedir. Neurofeedback uygulamaları düzenli uygulandığında beyni strese karşı korumakta, bu sayede beynin hafıza merkezindestresle oluşan bağlantı kopmalarının önüne geçmektedir. Mind fitness adı da verilen bu uygulamaların etkili olması için en az 5 hafta boyunca haftada 3-4 kez 20-30dk boyunca uygulanması gerekmektedir. Bu süre beynin adaptasyonu için gereken süredir.
Hafıza merkezi hipokampusta süregen stres nedeniyle erimiş bağlantılar
En önemli özelliği adaptasyon(plastisite) olan beyin, yeni durumlara yönelik hücre çalışmasını ya da görev dağılımını değiştirebilmektedir. Bu özelliğin uyarılabilmesi için de sürekli ve düzenli gelen bir uyarı gereklidir. Bir trafik kazasında kolu kopan bir insanın beyninde kol'dan duyu alan hücrelerin her gün koldan ben yokum sinyalini alması sonucu 1 ayın sonunda yüz bölgesinden duyu almak için görev değişikliğine uğradıkları gösterilmiştir. Yine bir annenin beyninde göğsünü temsil eden hücre sayısı bebek süt emdikçe artmaktadır. İşte Nörofeedback uygulamalarının temelini oluşturan beynin adaptasyon yeteneğini kullanmaktır ve bu yeteneği ortaya çıkartmak için de düzenli aralıklarla istenilen düzeyde uyarı yapmak birinci şarttır. Bu durumda da her insanda beynin adaptasyon yeteneği farklı olduğundan aynı hastalıkta dahi nörofeedback'in faydası kişiden kişiye farklı olacaktır.
Beyin dalgalarının bu özellikleri aynı zamanda liderlik vasfını da etkilediğinden Arizona Üniversite Ekonomi birimi 80 Amerikan şirketi yöneticisi üzerinde yapmış olduğu araştırmada vizyon sahibi olan liderlerin beyin dalgalarını kalıcı stres dalgalarından arındırdıklarını göstermiştir. Nörofeedback kullanım alanı giderek genişleyen ve benim de eğitim aldığım Stanford Üniversitesi tamamlayıcı tıp birimi içinde de yer alan önemli bir destek uygulamasıdır. Nörofeedback'i öne çıkaran vermiş olduğu desteği sadece düşünce gücünü kullanarak yapmasıdır. Bu anlamda yan etkilerden sıyrılmış bir tamamlayıcı tıp uygulamasıdır.
Uzm.Dr.Yusuf Özgür ÇAKMAK