Menopoz, yada yumurtlama(adet) döneminin sona ermesi bir hastalık değil, yaşam içinde var olan doğal bir biolojik süreçtir. Menopoz döneminde uyku düzeniniz bozulabilir, enerjinizin azaldığı hissine kapılabilir ve depresif duygular yaygın bir hal alabilir. Bu değişikliklerin sorumlusu daha çok hormonal değişimlerdir. Menopoz bir hastalık olmamasına rağmen şikayetler sizi rahatsız eder boyutta olduğunda hormonal destek alınabilir.
Menopoz'a giriş yaklaşık olarak son adet görüldükten bir sene sonraya denk düşmektedir. Bununla birlikte menopoz'a ait şikayetlerin bir çoğu son adet görülmeden önce ortaya çıkmaktadır. Bu dönemde yumurtalıklar(over)'ler artık daha az östrojen ve progestron sentezlemeye başlamışlardır. Perimenopozal dönem adı verilen bu süreçte, düzensiz adetler, vajinal kuruluk, sıcak basmaları, uyku bozuklukları, duygu durum değişiklikleri, karın bölgesinde yağlanma, saçların incelmesi, göğüslerde dolgunluğun azalması bu döneme ait şikayetlerden en önde gidenlerlerdir. Tamamlayıcı tıp yaklaşımları bu şikayetleri azaltıp, hayat kalitesini yükseltmeyi amaçlar.
Menopoz döneminde yaşanabilecek sorunlar ve destek yaklaşımları:
Kardiovasküler risk
Bu dönemde overlerden östrojen hormonu salgısı azaldığından, bu hormonun damar sağlığı üzerine koruyucu etkisi de yavaş yavaş ortadan kalkar. Bu dönemde eskiye oranla beslenmeye dikkat edilmesi ve egzersiz yapılması gerekir. Egzersiz iyi kolesterol HDL'yi artırarak kan yağ profilinin düzelmesine yardım etmektedir.
Elektroakupunktur uygulamaları ,düzenli uygulandığında kolesterol atılımına yardımcı olmakta ve kan'da lipid profilini pozitif yönde etkilemektedir. Yapılan çalışmalar akupunktur'un bu etkilerini gen düzeyinde modulasyonlar ile ortaya çıkardığını göstermiştir.Elektroakupunktur uygulamalarının bir diğer ve çok önemli etkisi, vücudumuzun diğer bölgelerinden salgılanan östrojeni artırabilmesidir(ekstragonal östrojen sentezi). Menopoz döneminde ortaya çıkan bir çok şikayetin temelinde olduğu gibi damar sağlığını risk altına sokan temel neden östrojen hormonunun azalmasıdır. Yumurtlıkların çok az çalışması nedeniyle eksilen östrojen miktarlarını vücudun diğer bölgelerinden östrojen salgısını artırarak etkili olan elektroakupunktur uygulamaları ile menopoz dönemi kardiovasküler riskleri azaltmaya yardımcı olmaktadır.
Metabolizmaya yönelik diğer bir yaklaşım ise doğal ürünlerdir. Doğal ürün desteklerinden yararlanırken etki mekanizmaları çok iyi bilinmelidir. Bu desteklerin bir çoğu diğer hastalıklar için kullanılan ilaçlarla etkileşmekte ve onların etkisini maskeleyebilmektedir. Bu destekler kullanılırken bir diğer nokta aynı etki mekanizmasına sahip iki ürünü kullanmamak gerekmektedir. Doktor kontrolünde doğru kombinasyonlar yapılmalıdır. Örneğin trigliseridi azaltan ve iyi kolesterolü artıran bir ürünle, total kolesterolü ve düşük yoğunluklu kolesterol'ü azaltan bir ürün kombine edilmelidir. Bu sayede tüm lipid profiline yönelik bir etki spektrumu sağlanmış olacaktır.
Osteoporoz
Kemik erimeleri bu dönemde hızlanmaktadır. Osteoporoz şikayetleri günlük hayatta oturup kalkmaya kadar basit aktiviteleri zorlaştırarak, hayat kalitesini azaltmaktadır. Bu nedenle bu dönemde 1200-1500 mg kalsiyum ve 800 internasyonel unite D vitamini günlük olarak alınmalıdır. Bu desteğin yeterli olabilmesi için düzenli egzersizler, kemik içi kalsiyum metabolizması açısından gereklidir. Bununla birlikte elektroakupunktur yaklaşımları ile yumurtalık dışı östrojen sentezini artırması ile artırılan östrojen seviyelerinin kemik yoğunluğu üzerine pozitif etkileri yapılan araştırmalarca kanıtlanmıştır. Bunun yanında osteoporoza bağlı ağrılar da elektroakupunktur uygulamaları ile azalmaktadır.
İdrar kaçırma
Vajina ve idrar yolları elastikiyetini kaybettiğinden ani ve şiddetli bir idrar yapma isteği doğmakta ve bu isteği istemsiz idrar kaçırma takip etmektedir. Bu şikayetler öksürme ve gülme sırasında artabilir ve zamanla sosyal sıkıntılar doğurabilmektedir. Kegel adı verilen egzersizler, idrar kaçırma problemlerine kasık bölgesi kaslarını güçlendirerek yardımcı olabilmektedir. Bunun dışında intravajinal stimulasyon probları da destek amacıyla kullanılmaktadır.
Kilo alma
Bu dönemde metabolizma da yavaşladığından kilo alma kaçınılmazdır. Bu nedenle bu dönemde menopoz öncesine göre beslenmeye daha fazla özen göstermek gereklidir. Bu dönemde menopoz öncesi döneme göre 200-400 kalori daha az almak ve günlük hayata egzersiz eklemek sağlıklı kilomuzu korumak için gerekmektedir. Hormonal düzenleyici etkilerinin yanısıra , NPY gibi iştahla ilgili hormon seviyelerini de regüle etmeye yardımcı olmaktadır.
Beslenmedeki dengesizlikler nedeniyle oluşan aşırı alımın önüne geçmek önemlidir. Beslenme piramidine özen göstermek ve vücut saati uygulamaları ile aşırı alım engellenmelidir. Modern hayatın getirdiği hızlı beslenme ve karın doyurma alışkanlığı 'life-style management' adı verilen kişiye özel hayat tarzı değişiklikleri yaratılarak doğru beslenme alışkanlıkları hayatın içine entegre edilmelidir.
Fiziksel egzersizin kan yağlarına pozitif etkiside elektroakupunktur'da olduğu gibi metabolizma üzerinedir. Yapılan çalışmalar kötü kan yağları düzeylerini azaltan fiziksel egzersizin aynı zamanda iyi huylu HDL kolesterolü de artırdığını ortaya koymuştur. Fiziksel egzersizin Menopoz'a ait, kilo, kardiovasküler riskler ve osteoporoz şikayetlerinin tümüne faydalı olduğu unutulmamalıdır.
Sıcak basmaları
Sıcak basmaları bu dönemdeki hormon denge bozukluklarına eşlik etmektedir. Elektroakupunktur uygulamaların azalan östrojen miktarları yeniden artırması ile sağladığı menopoz şikayetlerindeki azalma, sıcak basmaları için de yapılan çalışmalarca gösterilmiştir. Elektroakupunktur'un sadece menopoza bağlı sıcak basmalarında değil aynı zamanda göğüs ve prostat kanserinde tedavi sırasında oluşan sıcak basmalarında da etkili olduğu yapılan çalışmalarca kanıtlanmıştır. Bununla birlikte isoflavon içerikli bitkisel desteklerin sıcak basmaları üzerine etkisi 5 ayrı çalışmada kanıtlanmıştır. Burada önemli olan nokta bu desteklerdeki isoflavon miktarıdır. Kritik miktarın altında isoflavon içeren desteklerin etkili olmadığı yapılan 100'ün üzerindeki çalışmayla gösterilmiştir.
Uyku bozuklukları
Akupunktur uygulamaları, endorfin, serotonin gibi rahatlatıcı hücresel habercileri düzenleyerek vücudu rahatlatmaktadır. Bunun da ötesinde uyku ile özdeşleşen Melatonin hormonun akupunktur ile salgılatıldığı yapılan çalışmalarca kanıtlanmıştır. Bütün bu pozitif etkileri ile Akupunktur, uykunun kaliteli ve düzenli olmasına yardım etmektedir.
Hafıza
Yandaki resimde hafıza merkezi hipokampusta erimiş nöron bağlantıları görülmektedir. Östrojen hormonu beynin hafıza merkezi hipokampustaki hücreler arası bağlantıları geliştirmektedir. Menopoz dönemi ile azalan hormon miktarı hafıza merkezi hipokampusu eskisi kadar uyaramamakta ve buna bağlı hafıza problemleri de görülebilmektedir. fonksiyonal MR ile yapıla çalışmalar Elektroakupunktur'un da hipokampus'u aktive ettiğini ve hücresel bağlantıları koruduğunu gösterilmiştir.
Sağlıklı ve mutlu bir hayat dileği ile,
Uzm.Dr. Yusuf Özgür ÇAKMAK