Beyin dokusunun travmatik olmayan zedelenme sebepleri geçici süreyle beyin damarlarının tıkanması,  hipertansiyon sebebiyle kanaması, dalış sırasındaki vurgunlar, soba dumanı yani karbonmonoksit zehirlenmeleri yada doğum sırasında kordon dolanması gibi farklı nedenler olabilir. Bütün bu nedenler farklı olsa da zedelenen doku rejenerasyona yani yenilenmeye destek tedaviler ile zorlanabilmektedir. Hipokampus yeni beyin hücresi üretilen bir beyin alanıdır. Bu nedenle doğru uyarana hücre üretimi ile cevap verebilir. Bununla birlikte burada üretilen hücreler beyne göç özelliklerine de sahiptirler. Rejenerasyonun yetersiz kaldığı beyin dokuları için ikinci bir seçenek daha vardır: Plastisite

Beyin plastisitesi, beynin yeni durumlara adaptasyon yeteneğidir. Daha önceden farklı görevler üstlenen beyin hücreleri, beynin inme sonrası zarar gören kısmının görevini üstlenmek üzere eğitilebilmektedirler. Bu görev dağılım değişikliği çoğu zaman beynin kendisi tarafından düzenlenmektedir. Örneğin bir trafik kazasında eli kopan bir kişinin eli ile ilgili nöronlar, artık yüz bölgesi ile sorumluluk yüklenmektedirler. Görme, işitme yetisinin kaybında beyin bu kadar aktif görev değişimi yapmamaktadır. Bu durumda aktif uygulamalar ile beynin bu yeteneği zorlanabilmektedir. Deri ve dil kullanılarak LCD televizyon benzeri piksellerden oluşan tabakalar, her piksele kontrastla uyumlu titreşimler verilerek göremeyen kişilerde beyinde görüntü oluşturulabildiği yapılan çalışmalarla gösterilmiştir.

Günümüze dek yapılan akupunktur noktalarının fonksiyonel MR kullanılarak yapılan beyin haritalara, beynin hangi bölgesinin hangi nokta ile uyarılabildiğini ortaya çıkartmıştır. Yüz noktalarının haritalanması konusunda Leslie Sherlin ile birlikte yaptığımız çalışmalar ise literatürde ilk olma niteliğindedir. Hasar gören beyin bölgesine yönelik uyarımlarla spesifik elektroakupunktur uyarımları ile istenilen bölgelerde kan akımı artışı sağlanabilmektedir. Bu kan akışı bölgedeki nöronların beslenmesini artırmaktadır. Bu etkilere ek olarak moleküler düzeyde BDNF adı verilen nöron sağ kalımında önemli maddelerin de yine bu uyarımlar sonucu ortaya çıktığı yapılan çalışmalarca gösterilmiştir.

Spesifik beyin bölgesinin aktivasyonunu uyarmak amacıyla kullanılan bir diğer teknik neurofeedback adı verilen nörolojik geri besleme tekniğidir. Bu teknikte beynin aktive olması istenilen bölgesine kafa derisi üzerine yapıştırılan bir elektrot aracılığı ile, bilgisayar ortamında bir nesni bu spesifik bölgedeki aktivasyona endeksli olarak hareket ettirmeye dayalı egzersizler yaptırılmaktadır. Tekrarlanan egzersizlerle zamanla beynin hasar nedeniyle kullanılmayan bu bölgesini aktivasyona zorlamaya dayanan bir tekniktir.

Güdümlenmiş görsellik (Guided imagery) adı verilen uygulamalar yine görsel ve işitsel uyaranlara göre yapılan beyin haritalamalarına dayalı uygulandığında istenilen spesifik beyin bölgelerinin uyarımına fırsat tanımaktadır. Bu uygulamalar, beyne bitkisel hayatta dahi ulaşabilmektedir. Bitkisel hayattaki insanlarla yapılan çalışmalar, bitkisel hayattaki beyinlerin bu uyaranlara normal insanlarla benzer bölgeleri aktive ederek cevap verdiğini ortaya çıkartmıştır. Normal hayatta üstlendiği görevler tanımlanmış yapılara yönelik, aynı görevi içeren uyaranlar yaratılır ve hasar gören bu yapılar yeniden yapılanmaya zorlanılır.

Pet terapisi, MD Anderson place of wellness ve NIH başta olmak üzere bir çok üniversitenin tamamlayıcı tıp ve palyatif tedavi ünitelerinde kullanılmaktadır. Duygusal beyin denilen iç beyin yapıları pet terapi sırasında aktive olabilmektedir.

Müzik terapisi, inme hastalarında sıkça kullanılan uygulamalardandır. Yapılan çalışmalar inme vakalarında müzik terapisinin etkinliğini kanıtlamıştır. İnme hastalarında yapılan çalışmalar ,kontrol gruplarına göre müzik terapisi gruplarının hafıza ve dikkat toplama konusunda çok önemli gelişmeler  kaydettiğini göstermiştir.  Bu etkilerinin yanında bu grupta depresif ve duygusal dalgalanmalar çok daha az gözlemlenmiştir.Muzik terapisi Neuorfeedback ve Guided İmagery uygulamaları birlikte Multimodal Biofeedback adı altında uygulanmaktadır.

Sağlıklı günler dileği ile,

Uzm.Dr.Yusuf Özgür ÇAKMAK