İnsan vücudunda bulunan kaslar gün boyu gerçekleşecek fiziksel aktivite düşünülerek dizayn edilmişlerdir ve bu dizayn fiziksel aktivite sırasında kasların kasılıp gevşemesi üzerine kurulmuştur. Bu kasılıp gevşeme sistemi sayesinde de vücudumuzda bulunan bir çok biolojik sisteme de yardımcı olmaktadırlar. Dolaşım sistemindeki kirli kanın dolaştığı venler bir pompa sistemine sahip değildirler ama yürüme sırasında bacak kasları kasılmaları ile venleri sıkıştırıp gevşeterek bir pompa vazifesi üstlenirler. Aynı zamanda yürümek barsak haraketlerini de aktive ederek kabızlık şikayetlerinin önüne geçer. Beyinde hafıza merkezindeki yeni hücre üretim alanı olan dentate gyrus bölgesi bu fiziksel aktiviteler sırasında beslenir.Bütün bu olumlu etkiler için gereken yeterli fiziksel aktivite çağımızda çalışan insanlar için uzak bir yaşam şeklidir. Günümüz hayatında kaçınılmaz olarak masa başında saatler geçiren bedenimiz kasların yardımcı haraketlerinden yoksun kalır ve kirli kan bacaklarımızda göllenerek varis ve ağrılara sebep olur. Aynı zamanda barsak haraketleri de gerekli fiziksel aktiviteden yoksun hayattan olumsuz şekilde etkilenebilir. Bütün bu olumsuz etkilerin yanında masa başında saatler süren duruş bozuklukları , bu duruşun şekline bağlı olarak kasların fiziksel aktivitedeki kasılıp gevşemesine aykırı şekilde sürekli kasılı kalarak içerisinde yer alan lifleri sürekli bir gerginliğe maruz bırakırlar. Bu sürekli gerginlik, ayağımıza vuran bir ayakkabının yaptığı nasır gibi sertlikleri, kas içerisinde meydana getirir ve sürekli ağrılar oluşturabilir.Bu ağrı noktalarına tetik noktalar (trigger points) adı verilmektedir.
Tetik noktaların (trigger points) masa başında çalışan hemen hemen herkeste üzerine bası(ileri vakalarda basmadan da ağrılıdır) ile ağrı şikayeti görülenlerinden bir tanesi de kulak memesinden inen dikme ile sırt kasının kesiştiği yerde bulunan GB21adı verilen akupunktur noktasıdır. Trapezius kasında yer alan bu nokta çoğu masabaşı çalışanında gayri ihtiyarı elinin arasıra uzanın masaj yapma ihtiyacı hissettiği alandır.
Aynı zamanda bir tetik nokta olan GB21 adı verilen Akupunktur noktası ve diğer tetik noktalar kas içine ve çevresine doğru yayılan bir ağrıya da sebebiyet verebilir. Boyun bölgesinde ve sırt bölgesinde bulunan bu noktalardan kaynaklanan duruş bozukluğuna bağlı boyun ve sırt ağrılarında elektroakupunktur tedavisinin inflamasyonu çözücü etkisi ile bu noktalar sertliklerini ve duyarlılıklarını kaybederler ve bu sayede bu noktaların aşırı gerilmesine bağlı ağrılar giderilebilir.
Bel ağrısı şikayetlerinden sıklıkla omurlar arasındaki disklerin aşırı bası sonucu omurlar arasından kayarak yanından geçmekte olan sinirlere bası yapması sonucu oluşan fıtıklar sorumludur. Bununla birlikte yaşa bağlı kemik erimesi sonucu omurların kalsiyum kaybetmeleri ve disklerin de sıvı kaybederek omur arası mesafelerin iyice daralması sonucu yine sinirler basıya uğrayabilmektedirler. Bu sebeplerin yanında gün boyu yanlış duruşla(postür bozukluğu) yapılan işler de kasların asimetrik ya da simetrik kasılmaları sonucu sinirleri basıya uğratmasıyla sonuçlanabilmektedir. Kas kasılması kökenli ağrıların bir nedeni de damarların da kas tarafından sıkıştırılması ve kan akışının sağlananaması olabilmektedir. Hamilelik döneminde ise bebeğin ağırlığına bağlı olarak bel kavsi artar ve bel ağrısı şikayetleri de hamilelik döneminin ilerleyen dönemlerinde gittikçe şiddetlenebilir. Hamilelik döneminde yapılan akupunktur uygulamaları bel ağrısı şikayetlerini azaltmaya yardımcı olurken, ağrı kesici ilaçların olası toksik etkilerinden de bebeği korumuş olur.
Ağrı kesici ilaçların bir çoğu sürekli kullanımda öncelikle mide iç yüzeyinde sıyrıklar oluşturur ve ilerleyen dönemde bu sıyrıklar ülser halini alabilmektedir. Kısa dönemde etki-zarar oranı hasta lehine olan uygulamalar uzun dönem kullanımda negatife doğru yönelmektedir. Bu zararın önüne geçmek amacıyla reçetelere 2.bir ilaç olarak mide koruyucu ilaç da eklenmektedir. Akupunktur ağrıyı keserken mideye zarar vermez. Bununla birlikte diğer ilaç etkileşimlerinden ve yan etkilerinden dolayı ağrı kesici kullanamayan hastalar için de etkin bir ağrı kesici seçenek oluşturmaktadır.
Akupunktur sadece ağrıyı dindirmeye yardımcı olmakla kalmaz aynı zamanda dokunun kendini tamir etme yeteneğini de uyararak yenilenmesine yardımcı olur. İnflamasyonun aşırıya kaçtığı durumlarda Makrofaj adı verilen hücrelerden inflamasyon uyarıcı sitokin salgılanmasının aşırıya kaçmasını engeller. TNF-alfa adlı bu sitokinin salınımı için ileri düzey araştırmalar sonucu son dönemde ilaçlar bulunabilmiştir ama bu ilaçlar da aşırı blokaj yaptıklarından çoğu kez makrofaj adı verilen savunma hücre cevabını tamamen bloke ederler. Bu sebepten dolayı da bu ilaçların yanında tüberküloz önleyici ilaçlar da verilmektedir. Akupunktur, bütün bu yan etkilerden uzakta bedenin kendi doku tamir yeteneğini uyarır. Bu mekanizma, sitokin düzeyinde oldupu gibi, koruyucu gen seviyesine kadar uzanır. (Heat Shock Proteins) Isı şok proteinleri adı verilen ve sadece hücreler zarar gördüğünde bozulan protein ve enzim yapıları tamir etmek için uyarılan genlerin akupunktur uyarımı ile aktive olduğu gösterilmiştir.
Diz problemlerinde akupunktur ödem giderici, sitokin aracılı inflamasyonu azaltıcı etkilerinin yanı sıra doku yenilenmesini de Isı şok proteinleri uyarımı ile sağlar. Bütün bu etkilerinin yanında bölgedeki damarları genişleten Nitrik Oksit salınımını da uyararak dokunun kanlanmasını artırır ve ağrının yanında doku harabiyetinin de azalmasına yardımcı olur. Yapılan klinik çalışmalar akupunktur'un osteoartrit dahil birçok diz problemine yardımcı olabilabildiğini göstermiştir.
Akupunktur bir çok sporcunun bedeninde meydana gelen sakatlanmalarda vücudun yenilenme(rejenarasyon) yeteneğini uyarmak amacıyla uygulanmaktadır. Euro2008'de profesyonel sporcuların diz problemleri için de akupunktur kullanılmıştır. İsveç milli takım doktorları en önemli sporcularından Zlatan Ibrahimovic'in Rusya maçı öncesi yaşadığı diz problemi için akupunktur tedavisi uygulamışlardır. http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/06/15/euro-ibrahimovic-sweden.html
Harvard Tıp fakültesince yapılan araştırmalar, sinir sıkışması sırasında bozulan beyindeki görev dağılımının akupunktur uygulaması sonrasında sağlıklı döneme geri döndüğü ortaya çıkartmıştır. Beynin plastisitesi adı verilen bu özelliğin akupunktur ile 1 aylık bir dönemde uyarılabildiği ve normale döndürebildiği ortaya çıkartılmıştır. Bu sonuçlar akupunkturun iyileştirici etkisini sadece vücutta değil aynı zamanda beyinde de yaptığını ortaya çıkartmıştır. Aşağıda Harvard Tıp Fakültesi tarafından yapılan fonksiyonel MR çalışmasının temsili sonuçları gösterilmiştir.
Bütün bu bilimsel olarak kanıtlanmış etkileri ile akupunktur özellikle de elektroakupunktur uygulamaları bel,boyun,diz ve omuz ağrıları başta olmak birçok ağrıda en etkili tamamlayıcı tıp yaklaşımlarından bir tanesidir.
Sağlıklı günler dileği ile,
Uzm.Dr.Yusuf Özgür ÇAKMAK