Kadınlarda daha sık olmakla birlikte Fibromiyalji, toplumun %2-4'ünde görülen yaygın ağrı ve aşırı bitkinlik hali ile karakterize bir hastalıktır. Fibromiyalji'de ağrı ile birlikte sıklıklıkla irritabl barsak sendromu da %70 sıklıkla birlikte görülmektedir. Fibromiyaljide uyku bozukluklukları ve duyarlı noktaların basmakla ağrıması da hastalığın karakteristik özelliklerindendir. Fibromiyalji tanısı konulmadan önce birçok hastalıkla karışabildiğinden endokrin, hematolojik, diğer kas hastalıkları , kanser ve romatizma hastalıkları yönünden testlerin yapılması gerekir.

Yaygın ağrı hastalığın en belirgin özelliklerindendir. Öyleki hastalar genellikle heryerinin ağrıdığından şikayet ederler.Kaslar, aşırı egzersiz sonrası gibi hissettirmektedir.Yaygın ağrı vücudun 4 yarısında da en az 3 ay sürüyor olması gerekir.Yaygın ağrıdan kasıt ise vücudun sağında ve solunda, belin üzerinde ve altında ve boyunda,göğüste yada bel bölgeslerinin hepsinde oluşan ağrıdır. Allodynia adı verilen ve normal insanlar için ağrılı olmayan hafif miktardaki basılar bile fibromyalji hastası için ağrılıdır. Fibromiyalji'deki hafif denebilecek basılara karşı oluşan ağrı yakınmaları hastanın günlük hayatını olduğu gibi cinsel hayatını da olumsuz yönde etkilemektedirler. Bununla birlikte baş ağrısı şikayeti de %70 oranında fibromyalji ile birlikte seyreder.

Duyarlı noktalar (18 adet) hastalığın bir diğer özelliğidir ki bu noktalar üzerine parmakla yapılan yaklaşık 4kg'lık bir bası ile ağrılı olmaları gerekir.4kg'lık bası sıklıkla derinin rengini değiştirebilecek bir bası miktarıdır. Bu noktalar trapezius ve cervikal gibi sırt bel boyun kaslarında yerleştikleri gibi aynı zamanda dirsek ve diz çevresinde de yerleşmişlerdir.

Uyku bozuklukları fibromiyaljili hastaların sık görülen yakınmalarındandır. Yapılan araştırmalar uyku sırasında normal insanlarda görülmeyen alfa beyin dalga salınımlarını tespit etmişlerdir. Hastalar sıklıkla uykuya dalmakta sorun çekmezler ama derin uykuları gereksiz alfa dalga salınımları nedeniyle sık sık bölünmektedir. Bu uyku tipi hastaların dinlenmeden uyanmalarına sebep olmaktadır. Akupunktur'un uyku hormonu olan melatonini artırdığı ve bu sayede uyku kalitesini de artırdığı yapılan çalışmalarca kanıtlanmıştır. Derin uyku bölünmelerine, uyku apnesi, diş gıcırdatma(bruksizm), peryodik ayak haraket ettirme ve rahatsız ayak sendromu gibi bulgularda eşlik edebilmektedir. Diş gıcırdatmanın yanında çene eklemi ( temporomandibular eklem) şikayetleri de fibromiyaljili hastalarda sıkça rastlanılmaktadır. Bu bulgular hastalığa eşlik edebilen depresyon ve anksiyete(sıkıntı) şikayetleri ile de ilişkili olabilmektedir.  Yale üniversitesinde yapılan çalışmalar akupunktur'un aksiyete( sıkıntı) şikayetlerini gidermede etkili olduğunu kanıtlamıştır. Bununla birlikte nefes biofeedback'i de hastaları rahatlatma amacıyla kullanılmaktadır.

İrritabl barsak sendromu  düzensiz barsak haraketleri ile karakterize yer yer diare(ishal) yer yer konstipasyon(kabızlık) şikayetlerine sebep olur ve %40-70 oranında fibromiyalji ile birlikte seyreder. Bacak bölgesinden ve abdominal bölgeden yapılan elektroakupunktur uyarımlarının barsak haraketini düzenlediği yapılan çalışmalarca gösterilmiştir.

 Yanda moleküler yapısını gördüğünüz Büyüme Hormonu, IGF-1 adı verilen büyüme hormonu miktarının az olduğu fibromiyalji tiplerinde az miktarda fibromiyalji hastalarına tedavi amacıyla verilmektedir. Yapılan çalışmalar belli frekans ve noktadan yapılan elektroakupunktur uygulamalarının sadece ağrılı vakalarda miktarı azalan büyüme hormonu seviyelerini yükselttiğini ortaya koymuştur. Aynı çalışmaya katılan ağrısız normal vakalarda ise elektroakupunktur uygulamaları büyüme hormonu miktarında değişiklik yaratmamıştır. Bu sonuçlar akupunktur'un dengeleyici etkisini bir kez daha kanıtlamıştır.Bunun dışında son çalışmalar, Ghrelin adı verilen maddenin fibromiyaljide azaldığını bildirmektedir. 2007 yılında yapılan elektroakupunktur çalışması Ghrelin prekürsör geninin beyinde aktive edildiğini göstermiştir.

2005 yılından sonra Amerika ve İsrail üniversitelerince yapılan araştırmalar fibromiyalji'nin , vücudun rahatlatıcı parasimpatik sisteminin ana çalıştırıcısı olan vagus sinirinin, beyni yeteri kadar uyaramamasından kaynaklandığını ortaya koymuştur. Bu sinirin kesildiği hayvan modellerinde, ağrı eşiği düşmüş ve fibromiyalji şikayetleri gözlemlenmiştir. Bu çalışmalar, vagus sinir uyarımının fibromiyalji hastalarında azaldığını ve bunun sonucunda hastalarda ağrı eşiğinin düştüğünü göstermiştir. Bu sinirin uyku ve barsak haraketleri üzerindeki etkisi de yaygın olarak bilinmektedir. Vagus sinirinin belli akupunktur noktalarından elektroakupunktur tekniği ile  uyarılabildiği de literatürde benimde içinde yer aldığım araştırmalarca gösterilmiştir. Aşağıdaki şekilde etki mekanizmalarını basitçe şematize etmeme rağmen,bu döngü vagus siniri, beyin sapı NTS çekirdeği, beyinde paraventriküler nucleus ve adrenal bezin simpatik uyarımını içeren kompleks bir döngüdür.

                                                       İllustrasyonun tüm yasal hakları dr.çakmak'a aittir. İzinsiz kullanılamaz.

    Bütün bu kanıtların ışığında yapılan kontrollü elektroakupunktur çalışmaları fibromiyaljide elektroakupunktur'un etkili olduğunu göstermiştir. En son olarak MAYO klinikte yapılan elektroakupunktur araştırması fibromiyaljide elektroakupunkturun pozitif etkilerini bir kez daha kanıtlamıştır. Elektroakupunktur uygulamaları, sadece hastalığın belirtisi olan ağrıyı gidermeye yönelik değil, aynı zamanda hastalığın nedenini ortadan kaldırmaya yönelik bir tamamlayıcı tedavi metodudur.

Sağlıklı günler dileği ile,

Uzm.Dr.Yusuf Özgür ÇAKMAK